Depresja


1. Smutek a depresja.

Każdy z nas doświadcza stanów przygnębienia, smutku. Często są one związane z przykrymi przeżyciami, problemami, które ciężko nam rozwiązać (np. stratą czegoś lub kogoś ważnego, poczuciem krzywdy, osamotnienia, bezradności). Bywa, że nie wiemy dlaczego jesteśmy smutni.

Stany takie związane są z fizjologiczną potrzebą organizmu, aby chociaż na chwilę zwolnić, wyciszyć, przyjrzeć się sobie, swojej sytuacji, relacjom. Mogą one stanowić cenną informację, że z jakiegoś powodu lekceważymy nasze wartości, dążenia, że znaleźliśmy się w "ślepej uliczce".

Gdy przeżywamy żałobę po utracie osoby bliskiej, to okresowe przeżycie smutku, wycofania, zmniejszonej aktywności jest okazją, aby przystosować się do nowej, zmienionej rzeczywistości i ustanowić inną niż do tej pory relację z osobą zmarłą.


2. Jak odróżnić smutek doświadczany przez osobę zdrową od patologicznej depresji?

W depresji obniżony nastrój, złe samopoczucie utrzymuje się praktycznie stale przez okres przynajmniej dwóch tygodni lub dłuższy. Smutek połączony jest z poczuciem beznadziejności, bezradności, "braku wyjścia", mogą pojawić się myśli i tendencje samobójcze. Często występuje dezorganizacja aktywności- trudno jest poradzić sobie z obowiązkami zawodowymi, a nawet codziennymi czynnościami. Samopoczucie jest często gorsze z rana, poprawia się po południu.

Poniżej przytaczam krótki, zawierający dwa pytania test przesiewowy, ułatwiający rozpoznanie depresji (skala Patient Health Questionnaire PHQ-2)- odpowiedź TAK na każde z pytań daje potencjalnie pozytywny wynik:

  1. Czy w przeciągu ostatnich dwóch tygodni często odczuwałeś wszechogarniający smutek, przygnębienie, czy miałeś poczucie braku nadziei?
  2. Czy w przeciągu ostatnich dwóch tygodni często odczuwałeś małe zainteresowanie czy brak przyjemności w robieniu czegokolwiek?


3. Co wywołuje i podtrzymuje depresję?

Model depresji opracowany przez Aarona T. Becka zakłada, że doświadczenia życiowe każdego człowieka powodują wykształcenie subiektywnych przekonań na temat swój i otaczającego świata, tzw. schematów poznawczych. U osób cierpiących na depresję schematy te mają charakter dysfunkcjonalny, czyli szkodzący danej osobie i uniemożliwiające jej elastyczne reagowanie na przeciwności losu. Wywodzą się one najczęściej z interpretacji sytuacji związanych z utratą osoby znaczącej w dzieciństwie (śmierć, rozwód). Ich treść związana jest z poczuciem gorszości, niezasługiwania na miłość, nieważności. Schematy te pozostają uśpione, aż do momentu różnych wydarzeń krytycznych, np. utrata pracy, rozwód, itp. Wtedy zachodzi ich aktywacja, czyli ponownie stają przed oczami, przejmując kontrolę nad myśleniem i postrzeganiem rzeczywistości. Powoduje to, że zaczynamy negatywnie oceniać siebie, otoczenie i przyszłość. Gdy tak myślimy, to pojawia się smutek, zniechęcenie, brak energii, co nie sprzyja i przeszkadza w podejmowaniu aktywności. Stopniowe zaniedbanie i mniej efektywne wykonywanie codziennych obowiązków i aktywności potwierdza negatywną wizję siebie i brak nadziei na zmianę- a to na zasadzie błędnego koła nasila i podtrzymuje depresję.

Istotną rolę w podtrzymaniu depresji ma też styl atrybucji (Lyn Abramson)- specyficzny sposób wyjaśniania przyczyn zdarzeń, charakterystyczny dla osób z depresją.Wydarzeniom negatywnym towarzyszyły wyjaśnienia odwołujące się do przyczyn ogólnych(powodujących wiele zdarzeń, stałych i wewnętrznych, na przykład: "To wina mojej (atrybucja wewnętrzna), odwiecznej (stała) głupoty, ze nic mi nie wychodzi(ogólna)- nie dostałem pracy". Wydarzeniom pozytywnym przypisuje się przyczyny specyficzne, niestałe i zewnętrzne, na przykład: "Dostałem tę pracę (specyficzna)- pierwszy raz (niestała), szczęście sie do mnie uśmiechnęło (zewnętrzna)".

Osoba dotknięta depresją często wykazuje zniekształcenia poznawcze, czyli błędy logiczne w interpretacji otaczającej rzeczywistości i siebie, które mogą wzmacniać negatywne emocje, potwierdzać negatywne przekonania i utrwalać nieadaptacyjne zachowania. Są to m.in. selektywna uwaga- przyjmowanie do świadomości tylko tych informacji, które potwierdzają negatywne przekonania: selektywna pamięć- przypominanie sobie z większą łatwością negatywnych wydarzeń z przeszłości i lepsze zapamiętywanie negatywnie nacechowanych bodźców; perfekcjonoizm- wyznaczanie sobie nierealnie wysokich standartów działania i osiagnięć, niesprawiedliwe porównania- porównywanie się tylko z lepszymi od siebie.


4. Chemia depresji:

W czasach starożytnych Hipokrates łączył przyczyny depresji z czynnikami biologicznymi i sądził, że melancholia jest chorobą spowodowaną zaburzeniami "czarnej żółci", jednej z substancji, której przypisywał rolę regulującą zachowanie równowagi w organizmie ludzkim.

Nowsze badania wskazują, że stan depresyjny wiąże się z wadliwą funkcją dwóch neuroprzekaźników w mózgu: serotoniny i noradrenailny. Depresja może łączyć się ze zmniejszeniem działania tych substancji na poziomie połączeń między poszczególnymi komórami mózgu (neuronami).

Działanie leków przeciwdepresyjnych polega (mówiąc w dużym uproszczeniu) na przywróceniu zakłóconej równowagi chemicznej mózgu.


5. Jak leczyć depresję?

W leczeniu depresji, szczególnie tej o umiarkowanym i ciężkim nasileniu wskazane i często niezbędne są leki przeciwdepresyjne. Ważne jest indywidualne dobranie leku i ustalenie jego dawki. Zależy to od nasilenia depresji, specyfiki objawów, indywidualnego metabolizmu i tolerancji oraz chorób współistniejacych.

Warto pamiętać o specyfice działania leków przeciwdepresyjnych. Ich pierwsze efekty terapeutyczne pojawiają się po ok. 2 tygodniach, a na pełny efekt leczniczy trzeba czekać nawet 5-6 tygodni.

W pierwszym tygodniu stosowania leków przeciwdepresyjnych może dojść do przejściowego pogorszenia stanu psychicznego- nasilenia niepokoju, drażliwości. Jest to związane z ich specyficznym mechanizmem działania.

Zdarza się, że pierwszy zastosowany lek nie przynosi poprawy. Przy ewidentnym braku efektów leczniczych po ok. miesiącu stosowania leku, zaleca się jego zmianę na preparat o innym mechaniźmie działania.

Leki przeciwdepresyjne nie uzależniają. Nawet przy ich długotrwałym, regularnym przyjmowaniu nie dochodzi do powstania przymusu przyjmowania (tzw. "głodu") czy rozwoju tolerancji z koniecznością zwiększenia dawek.

Należy je przyjmować regularnie, codziennie przez okres kilku miesięcy od uzyskania poprawy (najczęściej ok. 6 m-cy). Przy kolejnym nawrocie depresji zalecany czas przyjmowania leków wydłuża się. Zbyt szybkie odstawienie leków wiąże się ze zwiększonym ryzykiem nawrotu depresji.


Ważną metodą leczenia depresji jest psychoterapia. Może być ona stosowana jako jedyna metoda leczenia- w depresjach o łagodniejszym nasileniu lub w skojarzeniu z lekami- poprawia efekty leczenia. Za najbardziej skuteczną w leczeniu depresji uważa się terapię poznawczo-behawioralną oraz terapię interpersonalną.